Maandelijks terugkomend item: Etienne Hartevelt – Column 2 Tenniselleboog

2

Even voorstellen........

Mijn naam is Etienne Hartevelt, ik heb erg veel interesse in de gezondheid van mensen en het verbeteren van sportprestaties. Aan het einde van mijn bachelor Sport, Management & Ondernemen realiseerde ik mij dat ik meer wilde weten over de anatomie en fysiologie van het menselijk lichaam. Daarom heb ik mij, door het voltooien van verschillende cursussen en opleidingen, omgeschoold tot Performance Trainer. Sinds het afronden van mijn master in High Performance Sport (in Spanje) ben ik fulltime werkzaam als Performance Trainer in het tenniscircuit. Momenteel werk ik samen met Tennis Academy Kockx (TAK), Hugo Ekker Tennis Academy en Tennis the World.

 

Ik houd van een directe aanpak. Je kunt van mij verwachten dat ik open en eerlijk handel. Daartegenover verwacht ik inzet en discipline van de spelers waar ik mee werk. Een trainingstraject slaagt alleen als er tweerichtingsverkeer is! 

Column 2: Warming-up: hoe ga je hier als tennisspeler mee om?

Tenniselleboog: hoe ga je hier als tennisspeler mee om?

Introductie:

De tenniselleboog (epicondylitis lateralis), zoals de naam doet vermoeden is dit een typische kwaal die regelmatig voorkomt bij tennissers. Maar liefst 50% van de tennisspelers krijgt een keer te maken met symptomen van een tenniselleboog (Keijsers et al., 2019). Dit is een fors aantal, waar de tenniswereld en medici anno 2021 nog geen vat op heeft. Tegelijkertijd is er door grootschalig onderzoek steeds meer bekend over dit fenomeen en kunnen mensen steeds beter worden geholpen. Opvallend is dat met name recreatieve spelers een tenniselleboog oplopen en weinig topspelers hier last van hebben. Hoe dit kan, staat verderop in het artikel, we bekijken eerst even het grotere plaatje.

 

Van de totale volwassen populatie krijgt circa 1-3% van de bevolking eens te kampen met een tenniselleboog, in de meeste gevallen gebeurt dit bij de dominante arm (Bateman et al., 2019). Een tenniselleboog wordt vaak gediagnostiseerd in de leeftijdsgroep van 20 tot 65 (werkleeftijd), waarbij de leeftijdsgroep van 40 tot 50 jaar de hoogste incidentie heeft. De tenniselleboog komt zeven keer vaker voor dan zijn “buurman”, de golferselleboog (Cutts et al., 2020). Arbeiders die regelmatig producten moeten oppakken en tillen hebben een grotere kans op het krijgen van een tenniselleboog. Andere factoren die wellicht een rol kunnen spelen zijn roken en een slechte bloedcirculatie. Het aantal gevallen is onafhankelijk van geslacht en ethische achtergrond (Keijsers et al., 2019). Vanwege de enorme prevalentie heeft de tenniselleboog een serieuze maatschappelijke impact. Zo verhoogt deze vervelende kwaal het ziekteverzuim, de druk op de zorg en kan het sociale welzijn van mensen worden belemmerd (Ma & Wang, 2020).

 

Na het lezen van dit artikel weet je wat een tenniselleboog is, wat de oorzaak hiervan is, waarom zoveel tennisspelers te kampen hebben met een tenniselleboog en wat je als tennisspeler hiertegen kunt doen.

Wat is een tenniselleboog?

Het elleboog gewricht bestaat uit 3 botstukken, namelijk de bovenarm (humerus), het spaakbeen (radius) en de ellepijp (ulna) Aan het onderste gedeelte van de bovenarm zijn twee knobbelvormige uitsteeksels, de binnenste epicondyle (mediaal) en buitenste epicondyle (lateraal) (van Huijzen et al,. 2007). Aan deze epicondylen hechten een aantal polsstrekkers die een sterke invloed hebben op de gripkracht van de hand. Schade aan de pezen van deze spieren vallen onder de noemer “tenniselleboog”. Eén van deze polsstrekkers, de extensor carpi radialis brevis (ecrb) is in meer dan 95% van de gevallen betrokken bij een tenniselleboog (Keijsers et al., 2019).

 

Een tenniselleboog is kenmerkend aan de gevoeligheid of pijn aan de buitenkant van de elleboog (laterale epicondyle). De pijn kan verder uitstralen naar de onderarm en soms ook naar de bovenarm. De pijn wordt getriggerd door verschillende activiteiten zoals strekking (extensie) van de pols onder weerstand, het pakken van een object of het tegendraads draaien van een handdoek. De pijnlijkheid van de kwaal kan uiteenlopen van milde klachten tot zware klachten waarbij de levenskwaliteit verslechterd (Ma & Wang, 2020). Hieronder staat een tabel, waarin verschillende gradaties van de tenniselleboog staan weergegeven.

Medici gingen er aanvankelijk vanuit dat de pijn wordt veroorzaakt door een ontsteking aan één van de pezen, maar dit is niet het geval. Alhoewel een ontstekingsproces wel een aandeel kan hebben in het ontstaan van deze klachten.(Scott et al., 2015). Vandaag de dag verklaren medici de pijn door aantasting van de peesstructuur, zo kunnen er nieuwe bloedvaten en zenuwcellen in de pees groeien die leiden tot pijn. Daarnaast kan ook overmatige bindweefselproductie de structuur van de pees aantasten (Bhabra et al., 2016). Echter, onderzoekt toont aan dat niet alle mensen met een tenniselleboog deze structuurveranderingen hebben (Rio et al., 2014). Kortom, er valt nog veel te ontdekken.

 

Wat is de oorzaak van een tenniselleboog?

Het is niet helemaal duidelijk waarom zoveel mensen een tenniselleboog krijgen, maar tegelijkertijd is er de laatste jaren wel steeds meer bekend geworden (Keijsers et al., 2019).

De kern van het verhaal is dat een tenniselleboog ontstaat door bovenmatige belasting van de pols. Als de pols onverantwoordelijk vaak tegen een gegeven weerstand druk moet geven dan kan dat leiden tot overbelasting (Cutts et al.,2020). Het probleem is veelomvattender dan op het eerste gezicht lijkt. Er zijn namelijk meer schakels, naast de pols, die een rol kunnen spelen. Recent onderzoek toont aan dat een zwak rotatoren manchet van de schouder (rotator cuff) wordt geassocieerd met een verlaagde functionele capaciteit bij patiënten met een tenniselleboog. Hoe kan dit? De rotator cuff heeft als functie om stabiliteit te bieden bij armbewegingen. Als deze spieren niet genoeg kracht genereren dan moet er worden gecompenseerd vanuit andere spieren rondom de arm, waardoor overbelasting kan ontstaan. Deze theorie wordt de “Kinetic Chain Theory (KCT)” genoemd (day et al., 2019). Daarnaast laten meerdere studies zien dat een zwakke serratus anterior, lage en middelste deel trapezius, externe rotatoren en adductoren de kans op een tenniselleboog vergroten (Mostafaee et al., 2020).

 

Opvallend is dat een tenniselleboog veel voorkomt bij recreanten en weinig bij topspelers, ondanks dat over het algemeen topspelers meer spelen en harder slaan. De reden hiervoor is multifactorieel. Allereerst, de meest fundamentele verklaring hiervoor is dat in topsport veel meer aandacht en expertise is omtrent de belasting en belastbaarheid, waardoor de kans op blessures verkleint. Recreanten hebben minder kennis en kunde hierover, waardoor zij vatbaarder zijn voor blessures.

 

Een opvallend verschijnsel is dat de forehand vaker dan de backhand wordt geslagen, maar dat de backhand vaker wordt geassocieerd met blessures. De kans op een tenniselleboog kan worden vergroot door een slechte techniek met de enkelhandige backhand. Je ziet dat recreanten coördinatief minder vaardig zijn, waardoor er meer druk ontstaat op de onderarm. Waar topspelers de bal vaker slaan met een extensie in de pols, slaan recreatieve spelers vaker met flexie in de pols. Daarnaast raken topspeler de bal vaker zuiverder (sweetspot), waardoor meer energie in de bal terecht komt en het lichaam zelf minder energie hoeft te verwerken (Elliott, 2006).

Een andere factor in kwestie is hoe om te gaan met de spanning van de grip. Ervaren spelers voelen naadloos aan op welk moment zij in hun grip moeten knijpen om stabiliteit te creëren en op welk moment zij de grip moeten laten vieren om snelheid met het racketblad te genereren. Het samenspel tussen spanning en ontspanning, de zogenaamde ‘’quick-release techniek’’, is een vaardigheid die erg nauw luistert. Recreatieve spelers beheersen deze vaardigheid nog niet, waardoor minder energie in het racket wordt getransformeerd en overmatig druk op het lichaam kan ontstaan. De gripmaat is hier onlosmakelijk aan verbonden. Het zal je niet verbazen dat een verkeerde gripmaat een negatieve invloed heeft op de ‘’quick-release techniek’’. Een te grote gripmaat of te kleine gripmaat kan de kans op een tenniselleboog daarom vergroten (Chung & Lark, 2017). Andere factoren m.b.t. materiaal zijn de grootte van het racket en de spanning van de snaren. Zo verkleint een lagere spanning op de snaren de kans op blessures (Mohandhas et al., 2016).

 

Naast techniek en materiaal kunnen nog meer factoren de kans op een tenniselleboog vergroten, denk aan: stress van de persoon, het soort en de kwaliteit van de bal (zijn de ballen bijvoorbeeld nat?), periodes van inactiviteit voorafgaand aan een trainingsperiode (heeft de speler 2 maanden stilgezeten en/of is hij of zij ineens erg fanatiek gaan spelen?), blessuregeschiedenis, etc.

 

Wat te doen bij een tenniselleboog?

Vooropgesteld, het lijkt mij evident om allereerst naar een specialist zoals een fysiotherapeut te gaan. De specialist heeft een uitgebreide gereedschapskist met een verscheidenheid aan behandelmethodes, denk aan dry needling, shock wave therapie, oefentherapie, corticosteroïden injectie, etc. De specialist kan met veel van zijn tools tijdelijk wat betekenen op het gebied van symptoombestrijding (bijv. pijnreductie). Het feit dat de pijn (tijdelijk) reduceert, wil nog niet zeggen dat het probleem is opgelost. De echte oplossing ligt vaak in het maken van de juiste keuzes m.b.t. belasting en belastbaarheid. Het komt neer op geduld hebben en naar het lichaam luisteren. De specialist, welke in dit geval ook een performance trainer kan zijn, coacht de patiënt hierin. Daarnaast is het hoofdzaak om stap voor stap het lichaam sterker en weerbaarder te maken. Oefentherapie is een manier om dit te bewerkstelligen. Hierover later meer.

 

Vaak wordt er niet direct voor een operatie gekozen omdat een non-operatieve aanpak in 90% van de gevallen (uiteindelijk) zijn vruchten afwerpt. In 83 tot 90% van de gevallen kiest een specialist voor een zogenaamde wait and see approach. Er wordt dan redelijk passief opgetreden door de arm voornamelijk rust te geven, waardoor de patiënt vaak erg wordt beperkt in het dagelijkse leven of in zijn of haar sport (self-limiting ook wel genoemd). Om deze reden kan de tenniselleboog met name een negatieve impact hebben op iemands leven en erg frustrerend zijn. Een interessant onderzoek uit 2018 laat zien dat mensen met een tenniselleboog gevoelig zijn voor depressieve gevoelens (Aben et al., 2018). Daarom is het zo van belang dat de specialist de tijd neemt voor een patiënt, het gesprek met hem of haar aangaat en dat er vertrouwen ontstaat tussen de patiënt en specialist. 5% van de patiënten kiest voor een operatie, waarbij het resultaat van deze behandeling erg variabel is. Een systematic review uit 2019 toont aan dat een operatieve behandeling niet meer of minder effectief is dan een non-operatieve of conservatieve behandeling. Daarom wordt er vaak eerst gekozen voor een non-operatieve behandeling en als dat niet lukt wordt er overgegaan naar een operatieve behandeling (Bateman, 2019).

 

Oefentherapie

Oefentherapie is een behandelmethode die wat uitgebreider wordt toegelicht in dit artikel, aangezien deze methode een duurzame oplossing biedt en preventief werkt.

Bij oefentherapie ligt in dit geval de focus op het progressief overladen van de polsstrekkers. Er is veel bewijs dat oefentherapie een effectieve methode is voor het behandelen van laterale elleboogpijn. Deze methode zorgt ervoor dat er een snellere en grotere pijnafname is( Peterson et al., 2011). Desondanks is er nog onduidelijkheid over welke intensiteit, duur, frequentie en type oefeningen het beste werken (Raman et al., 2012). Men vermoedt dat deze variabelen afhankelijk zijn van de type patiënt. Een paar studies geven de voorkeur aan excentrische oefeningen (focus op het langer worden van de spier) en andere studies geven de voorkeur aan isometrische oefeningen, hierbij wordt er kracht geleverd zonder dat er daadwerkelijk beweging is, vanwege het pijn dempende effect en vergroten van de gripkracht (Coombes et al., 2015). Daarnaast is het van belang om de schoudergordel mee te nemen in het proces. Het toevoegen van schouder(blad) oefeningen bovenop op je traditionele oefenprogramma heeft mogelijk een beter effect. In welke mate het traject aanslaat, verschilt van individu tot individu (Mostafaee et al., 2020). Tot slot, in de laatste fase moeten er meer explosieve oefeningen worden gedaan om meer gebruik te maken van de elasticiteit van de pees, aangezien bij het slaan van ballen veel kracht voortkomt uit elasticiteit. Dit kan je beschouwen als een specifieke fase.

 

Take home message

De tenniswereld heeft weinig vat op de tenniselleboog. Er is veel onduidelijkheid wat een tenniselleboog precies is, je komt er moeilijk vanaf en er zijn vooralsnog veel vragen over de oorzaak. Tegelijkertijd is er steeds meer wetenschappelijke kennis beschikbaar, waardoor wij beter weten hoe wij met een tenniselleboog om moeten gaan. Wij weten dat een disbalans in de belasting en belastbaarheid ten grondslag ligt aan het krijgen van een tenniselleboog. De kans op een disbalans kan worden vergoot door verschillende factoren denk aan techniek, materiaal, en persoonlijke – en omgevingsfactoren. Daarentegen hoeft ‘’verkeerd’’ materiaal of een ‘’slechte’’ techniek niet te leiden tot overbelasting, dus is het belangrijk om dat soort factoren niet onnodig te stigmatiseren.

Mijn advies aan tennisspelers is om goed naar je lichaam te luisteren, gezond te leven en op tijd aan de noodrem te trekken als dat nodig blijkt. Mijn advies aan tennisleraren is om hun verantwoordelijkheid te nemen als het gaat over het materiaal en de techniek van hun leerlingen. Tot slot, mijn advies aan medische professionals is om transparant te zijn naar de patiënt over de voor- en nadelen van de verschillende behandelopties en in samenspraak met de patiënt tot een goed behandelplan te komen.

 

Ik heb dit artikel samen geschreven met bauke de Boer. Bauke is fysiotherapeut en een echte vakman. Hij heeft mij enorm goed geholpen bij het schrijven van dit artikel! Dank je!

 

Literatuurlijst

– Aben, A., De Wilde, L., Hollevoet, N., Henriquez, C., Vandeweerdt, M., Ponnet, K., & Van

– Bateman, M., Littlewood, C., Rawson, B., & Tambe, A. A. (2019). Surgery for tennis elbow: a systematic review. Shoulder & elbow, 11(1), 35-44.

– Chung, K. C., & Lark, M. E. (2017). Upper extremity injuries in tennis players: diagnosis, treatment, and management. Hand clinics, 33(1), 175.

– Cutts, S., Gangoo, S., Modi, N., & Pasapula, C. (2020). Tennis elbow: A clinical review article. Journal of orthopaedics, 17, 203-207.

– Day, J. M., Lucado, A. M., & Uhl, T. L. (2019). A comprehensive rehabilitation program for treating lateral elbow tendinopathy. International journal of sports physical therapy, 14(5), 818.

– Elliott, B. (2006). Biomechanics and tennis. British journal of sports medicine, 40(5), 392-396.

– Eygendaal, D. (2019). Tennis elbow. Shoulder & elbow, 11(5), 384-392.

– Keijsers, R., de Vos, R. J., Kuijer, P. P. F., van den Bekerom, M. P., van der Woude, H. J., & –

– King, M., Hau, A., & Blenkinsop, G. (2017). The effect of ball impact location on racket and forearm joint angle changes for one-handed tennis backhand groundstrokes. Journal of sports sciences, 35(13), 1231-1238.

– Ma, K. L., & Wang, H. Q. (2020). Management of Lateral Epicondylitis: A Narrative Literature Review. Pain Research and Management, 2020.

– Mohandhas, B. R., Makaram, N., Drew, T. S., Wang, W., Arnold, G. P., & Abboud, R. J. (2016). Racquet string tension directly affects force experienced at the elbow: implications for the development of lateral epicondylitis in tennis players. Shoulder & elbow, 8(3), 184-191.

– Mostafaee, N., Divandari, A., Negahban, H., Kachooei, A. R., Moradi, A., Ebrahimzadeh, M. H., … & Daghiani, M. (2020). Shoulder and scapula muscle training plus conventional physiotherapy versus conventional physiotherapy only: a randomized controlled trial of patients with lateral elbow tendinopathy. Physiotherapy Theory and Practice, 1-12.

– Tongel, A. (2018). Tennis elbow: associated psychological factors. Journal of shoulder and elbow surgery, 27(3), 387-392.

 

Aanmelden Nieuwsbrief

Wordt onderdeel van de Tennis Community. (Wij spammen niet)

We kijken uit naar je ideeën

Laat een reactie achter

TopTennisMateriaal.nl
Logo
Nieuwe Account Aanmaken
Herstel Wachtwoord
Vergelijk items
  • Totaal (0)
Vergelijken
0